WSP [Bekijk forum]  >> WSP Forum [Bekijk forum]  >> Politiek & Maatschappij [Bekijk forum]
 [1]   [2]   [3] 

Ga naar: "Zijn wij moderne slaven?"

panda: Zijn wij moderne slaven? (zo aug 18, 2013 2:29 pm)

De draadjes over slavernij en Asscher inspireerden mij tot het volgende epistel:

Zijn wij moderne slaven?

Inleiding

Wij weten niet beter dan dat het westen de slavernij in de moderne tijd gaandeweg heeft afgeschaft. Maar een lezing van het deel van Aristoteles’ Politica dat over slavernij gaat en beschouwingen over het hedendaagse productieproces lijken te suggereren dat de slavernij nog helemaal niet is afgeschaft maar dat de slavernij slechts een andere vorm heeft aangenomen.

Aristoteles over slavernij

Aristoteles beschrijft de meester-slaafrelatie als de natuurlijke vriendschap tussen planner en uitvoerder die hij vergelijkt met de relatie tussen geest en lichaam bij de individuele mens: een geest of planner/coördinator kan zonder lichaam niets bewerkstelligen en een lichaam of uitvoerder/arbeider bewerkstelligt uit zichzelf dus zonder het commando van de geest niets. Om überhaupt iets te bewerkstelligen is er dus geest en lichaam nodig: het arbeidsproces heeft leidinggevende en arbeider nodig. Deze wederzijdse afhankelijkheid is echter niet gelijkwaardig: zoals wij geest zijn en lichaam hebben, zo is de planner de actor en de arbeider zijn ‘levend instrument’ en zijn bezit. Wat opvalt aan deze analyse van slavernij door Aristoteles is dat hij hier in feite niet alleen de slavernij maar ook het ‘natuurlijke’ productieproces c.q. arbeidsverdeling überhaupt beschrijft, zodat de vraag rijst wat eigenlijk het wezenlijke verschil is tussen ons modern productieproces en de slavernij.

Slavernij fase 1: contract tussen overwinnaar en overwonnene

Wellicht kan men in de ontwikkeling van de slavernij drie fases onderscheiden. Slavernij is ontstaan uit oorlog: in plaats van de overwonnen tegenstander geheel uit te roeien, kan het aantrekkelijk zijn om de tegenstander in leven te laten en hem een ‘contract’ voor te stellen: in ruil voor zijn leven doet de overwonnene afstand van zijn vrijheid om zo het bezit van de overwinnaar te worden. Dit contract impliceert dan dat de slaaf in het krijt staat bij de meester en zijn schuld dient te vereffenen door middel van de aanbod van zijn diensten; als de slaaf protesteert of probeert te vluchten mag hij alsnog worden gedood. De slaaf is zo degene die schuld heeft en zo gebonden en afhankelijk is; de meester degene die zonder schuld en dus vrij en onafhankelijk is. In deze oorspronkelijke vorm is de slaaf de persoonlijke bediende of knecht van de meester die belast is met de huishoudelijke taken: de meester is de heer des huizes, de slaaf de knecht die zorg draagt voor het huishouden en de levensbehoeften (het ‘leven’) zodat de meester zijn handen vrij heeft en zijn tijd kan besteden aan verhevener zaken als politiek (het ‘goede leven’). Het domein van de slaaf is de private sfeer waarin geen gelijkheid of vrijheid bestaat; het domein van de meester is de publieke sfeer waarin allen gelijk en vrij zijn.

Slavernij fase 2: structurele slavernij als basis voor economische welvaart

Met name de oude Grieken hebben deze oorspronkelijke (of typisch oosterse) vorm van slavernij niet alleen verscherpt maar ook naar een nieuw, massaler niveau gebracht: om een kleine elite structureel vrij te maken onderwierp men een groeiend aantal mensen structureel tot slavernij c.q. arbeid. Menig historicus is van mening dat de ongelofelijke prestaties van de oude Grieken op cultureel gebied tot stand heeft kunnen komen door middel van de economische basis die de structurele massa-slavernij leverde. De paradox van de democratie is dat zij alleen kon ontstaan door middel van slavernij: eerst doordat de slaven de Grieken als meesters vrij maakten kon een politiek van vrijheid en gelijkheid worden ontwikkeld. Ook bv. Nietzsche betoogt in ‘Der Antichrist’ dat geen enkele cultuur tot bloei kan komen zonder slavernij. En dit verklaart de opvallende beschrijving van slavernij door Aristoteles: hij verwerpt slaven als oorlogsbuit om er een structurele slavernij voor in de plaats te kunnen zetten die het ‘goede leven’ voor de vrijen mogelijk maakt: een deel van de mensheid is nu eenmaal geen denker en is slechts geschikt voor lichamelijk arbeid onder commando van een geestrijker en daarmee inherent vrijer mens (en binnen een racistisch discours kan dan bv. makkelijk de opvatting worden ontwikkeld dat de zwarte van nature geschikt is om lichamelijk arbeid te leveren en de blanke van nature geschikter is om leiding te geven).

Het christendom als slavenreligie

Zeker bij de Romeinen werd slavernij ook geïnstitutionaliseerd en ontstond een wettelijke, stemrechtloze klasse van bezitlozen: het ‘proletariaat’. In deze cultuur kwam het christendom op als de religie van de slaven en onderdrukten. Het christendom maakt elk mens tot slaaf: elk mens is zondig en heeft dus een schuld af te betalen, op welke schuld de gemeenschap en daarmee de sociale samenhang en solidariteit berust: vrije mensen kunnen daarentegen geen gemeenschap vormen maar hooguit vrijwillige, tijdelijke contracten met elkaar sluiten zoals in het liberalisme. Zoals Genesis verhaalt is de straf voor de mens voor zijn erfzondeval dat ieder mens zal moeten arbeiden om in zijn levensonderhoud te voorzien (welke taak voorheen slechts aan de slaaf werd gedelegeerd): “In het zweet uws aanschijns zult gij brood eten” (Genesis 3: 19). Het christendom accepteert dan ook geen vrije elite-klasse die is vrijgesteld van arbeid: zo leidde het christendom uiteindelijk tot de Franse Revolutie met zijn afschaffing van (de privileges van) de adel. In ieder geval het protestantisme dat zich wilde ontdoen van de Grieks-Romeinse erfenis en wilde terugkeren naar de Bijbel maakte arbeid daarbij tot een heilige plicht (“Arbeit macht frei”), waarbij de vruchten van de arbeid slechts beperkt mogen worden genoten (vanwege de christelijke wereldvervreemding: de christen dient zich niet te hechten aan werelds genot en goederen) maar in de plaats daarvan worden geïnvesteerd in het arbeidsproces, resulterend in een alsmaar hogere productie, uitputting van de natuurlijke grondstoffen en accumulatie van kapitaal. Het christendom blijft echter de religie van de armen die armoede en onmacht tot het goede (want het onschuldige) verklaart: zie ook Mattheus 19:24, Marcus 10:25 en Lukas 18:25: “Het is lichter, dat een kameel door het oog van een naald gaat, dan dat een rijke in het Koninkrijk Gods ingaat.”, hetgeen Marx tot zijn beroemde uitspraak voerde dat religie “opium van het volk” is waardoor de armen niet in opstand komen tegen hun uitbuiting omdat hen juist als armen de belofte van het Koninkrijk Gods in het hiernamaals is gedaan.

De afschaffing van slavernij

Het christendom leidde ook tot de afschaffing van slavernij: als slaaf wil je immers vrij zijn en voor God zijn alle mensen gelijk zodat knechting van de ene mens door de andere mens onchristelijk is. Tegenover dit moreel-christelijke argument zou het pragmatisch-economische argument staan: slavernij, dus gratis arbeidskracht, maakte de ontwikkeling van onze welvaart mogelijk zodat we onze op de slavernij berustende vrijheid inleveren als we de slaven vrij maken. Maar volgens sommige historici ontstond er gaandeweg ook een belangrijk pragmatisch-economisch motief om de slavernij af te schaffen: de slavenhouder moet voorzien in de levensbehoeften van de slaven (kost, inwoning, medische zorg) en met de stijging van de prijzen werd het houden van slaven allengs minder rendabel. Het werd rendabeler om je arbeidskrachten niet als slaven te houden, die je als zodanig moest voorzien van voedsel, onderdak en medische zorg, maar in te huren zodat die arbeidskrachten zelf hun voedsel, onderdak en medische zorg moesten zien te betalen. Voor de kapitalist was het afschaffen van de slavernij zo simpelweg een effectieve bezuinigingsmaatregel – hij maakt zo minder kosten – om meer winst te kunnen maken en beter te kunnen concurreren op de markt.

De liberale maatschappij en het kapitalisme: slavernij fase 3?

De levensomstandigheden voor de ‘vrije’ arbeider werden zo weinig beter dan die voor de slaaf: het nieuwe liberale systeem maakte hen wel vrij – en het morele geweten van de christen werd gesust door de officiële afschaffing van de slavernij – maar onderwierp hun arbeidsvermogen tegelijkertijd aan het mechanisme van de vrije markt waar maximaal winstbejag door de kapitalist en moordende concurrentie een ‘race to the bottom’ voor de arbeiders bewerkstelligden. Zoals uitputtend door Marx beschreven leidde het kapitalisme ertoe dat de meerwaarde van de arbeid als winst naar de kapitalist ging en dat de arbeider slechts net genoeg salaris kreeg om zichzelf in leven te houden. Het liberalisme is echter niet ongevoelig voor het leed en de uitbuiting van de arbeiders: geschrokken van de schrijnende armoede van de arbeidersklasse heeft het liberalisme zich in de 20ste eeuw tot een sociaal liberalisme ontwikkeld dat – samen met de sociaal-democratie – de levensomstandigheden van de arbeider aanzienlijk verbeterde door een welvaartsstaat te scheppen met onder meer wettelijke minimumlonen en een ‘eerlijke’ verdeling van de welvaart. De arbeider hoefde niet meer te werken om in leven te blijven, maar koos zelf voor de fabriek door de verleiding van het zich door de welvaartsstaat ontwikkelde consumentisme: hij accepteerde lange uren van geestdodend werk om de nieuwste luxe-artikelen, zoals een TV en een auto, te kunnen kopen. En zelfs de conservatieven ondersteunden veelal de welvaartsstaat omdat deze welvaart het gevaar van het marxisme en zijn oproep tot revolutie en ‘onteigening van de onteigenaars’ uitschakelde. Sommigen zagen in de welvaartsstaat zelfs juist een verwerkelijking van het marxistische ideaal van een ‘klassenloze’ samenleving van gelijke en vrije mensen, maar ik merk op dat waar Marx in navolging van Hegel en het protestantisme arbeid als de zelfrealisering van de mens zag de nieuwe arbeider nog altijd volledig vervreemd van zijn arbeid bleef en zijn zelfrealisatie geheel buiten het werk situeerde. Zoals voorheen de klasse van slaven de economische basis leverde voor de vrijheid en ontplooiing van de elite, werd de nieuwe arbeider slaaf en elite in één persoon: overdag werkte hij als een slaaf om ’s avonds te kunnen genieten van zijn vrije tijd en verworven welvaart (zie bv. de film ‘Saturday Night Fever’ uit 1977).

De ‘neoliberale’ terugkeer naar de 19de eeuw

Het conservatieve ‘neoliberalisme’ van onze tijd voert ons echter weer terug naar de 19de eeuw: om mondiaal te kunnen concurreren met de lagelonenlanden en om het (excessieve) gebruik van de sociale voorzieningen tegen te gaan (mede als gevolg van een afnemende solidariteit door individualisering en immigratie alsmede een ‘efficiëntere’ overheid die misbruik bestrijdt) wordt de verzorgingsstaat uitgekleed. ‘Iedereen die kan werken, moet werken’, luidt het (protestantse) motto. En onder meer de ‘noodzaak’ van flexibilisering van de arbeid, waardoor vaste contracten zeldzaam worden, maakt een nieuwe divergentie met een ‘race to the bottom’ voor de minder fortuinlijken mogelijk: deze flexibilisering laat hoger opgeleiden omhoog spiralen (want elke nieuwe werkervaring staat goed op het cv) maar lager opgeleiden omlaag spiralen (want zij kunnen niet concurreren met de arbeiders in en uit de lagelonenlanden). Waar de welvaartsstaat uit bijna louter nog de middenklasse bestond (en zo een solide basis voor democratie en rechtsstaat leverde), zo wordt op dit moment de middenklasse in hoog tempo geëlimineerd doordat zij tot armoede of eigenlijk tot een groeiende schuldenlast vervalt waardoor de burger zijn onafhankelijkheid kwijt raakt en onder controle van de banken komt. De politiek is daarbij sterk verweven geraakt met (de belangen van) het grootkapitaal zoals het bankwezen en multinationals (omdat zij beide als de elite van de maatschappij een gemeenschappelijk sociaal netwerk vormen) en onder meer neoliberale privatiseringen speelt het nationaal bezit – dat de burger had gekregen in ruil voor zijn onteigening in de 19de eeuw – in handen van het particuliere grootkapitaal en laat de burger achter zonder kapitaal of macht. Ook de snelle uitholling van de privacy door de digitalisering schept een almachtige overheid en bedrijfsleven die alles van de burger en consument weten terwijl de onmachtig geworden burger steeds minder weet of begrijpt van de steeds ingewikkelder en minder transparante structuren en activiteiten van de overheid en het bedrijfsleven. Het kapitaal, de macht en de kennis komen – na een scheiding in de 20ste eeuw door middel van de democratisering – opnieuw samen en concentreert zich in enkele handen. De weinige rijken worden zo snel steeds rijker en de armen snel steeds armer zodat een nieuwe tweedeling ontstaat waarbij de 19de eeuwse uitbuiting terugkeert: de ‘vrije’ arbeider moet werken tegen een hongerloon om in leven te blijven terwijl het grootkapitaal miljardenwinsten boekt. Zelfs als het minimumloon in stand blijft worden de arbeiders qua koopkracht steeds armer omdat de levenskosten blijven stijgen.

Conclusie

Maar werken om in leven te kunnen blijven waarbij een ander de vruchten van je arbeid inneemt is kenmerkend voor slavernij. De hedendaagse werker is weliswaar niet het bezit van de ander maar echt vrij is hij ook niet en de uitbuiting is niet minder dan bij slavernij. Het enige wezenlijke verschil tussen de slaaf en de nieuwe arbeider is dat die nieuwe arbeider kan kiezen door wie hij zich laat exploiteren, zodat hij niemands bezit is, maar dat verschil is hooguit relevant voor de uitbuiter en niet zozeer voor de arbeider. Het christendom maakte weliswaar een einde aan de slavernij maar zij bracht daar een kapitalistisch systeem voor in de plaats dat de economie snel deed groeien maar dat zonder de morele dimensie en politieke regulatie ontspoort in monopolisme en uitbuiting die het merendeel van de mensen in een toestand van moderne slavernij brengt.

http://wspforum.nl/wsp/viewtopic.php?f=20&t=3507&p=144137#p144137
:hoedaf:

osker: Re: Zijn wij moderne slaven? (zo aug 18, 2013 3:47 pm)

Ja de één werkt terwijl de ander er de vruchten van plukt. Het verschil is uiteraard dat die vruchten tegenwoordig voor een groot deel in de bodemloze put van de overheid verdwijnen

osker: Re: Zijn wij moderne slaven? (zo aug 18, 2013 4:00 pm)

Met het deel dat niet afgedragen wordt om de welvaart van inactieven te garanderen neemt de moderne slavendrijver risico's om groei te genereren en meer banen te scheppen voor moderne slaven. Voilà de reden waarom we tegenwoordig allemaal welvarend zijn en in tijden van de echte slavernij niet.

Enzo501: Re: Zijn wij moderne slaven? (zo aug 18, 2013 7:17 pm)

Het verschil met de slavernij van 'vroeger' dat je meestal de vrijheid hebt om je eigen pad te kiezen. Stel, je komt in het bedrijf te werken waar iemand als osker de skepter zwaait. Iedereen met een beetje kwaliteit en intelligentie ziet dat een weekje aan, lacht zich een bult en vertrekt. Dat was in de traditionele slaverijperiode geen optie.

Christina: Re: Zijn wij moderne slaven? (zo aug 18, 2013 7:20 pm)


Het verschil met de slavernij van 'vroeger' dat je meestal de vrijheid hebt om je eigen pad te kiezen. Stel, je komt in het bedrijf te werken waar iemand als osker de skepter zwaait. Iedereen met een beetje kwaliteit en intelligentie ziet dat een weekje aan, lacht zich een bult en vertrekt. Dat was in de traditionele slaverijperiode geen optie.



Wat ben je weer schattig :rolleyes:

osker: Re: Zijn wij moderne slaven? (zo aug 18, 2013 7:22 pm)


Het verschil met de slavernij van 'vroeger' dat je meestal de vrijheid hebt om je eigen pad te kiezen. Stel, je komt in het bedrijf te werken waar iemand als osker de skepter zwaait. Iedereen met een beetje kwaliteit en intelligentie ziet dat een weekje aan, lacht zich een bult en vertrekt. Dat was in de traditionele slaverijperiode geen optie.

Dat soort types komen niet eens door de eerste ronde

Enzo501: Re: Zijn wij moderne slaven? (zo aug 18, 2013 7:34 pm)



Het verschil met de slavernij van 'vroeger' dat je meestal de vrijheid hebt om je eigen pad te kiezen. Stel, je komt in het bedrijf te werken waar iemand als osker de skepter zwaait. Iedereen met een beetje kwaliteit en intelligentie ziet dat een weekje aan, lacht zich een bult en vertrekt. Dat was in de traditionele slaverijperiode geen optie.

Dat soort types komen niet eens door de eerste ronde
Kwaliteit en intelligentie? Eigen mening, initiatief? Brrr. Nee dat snap ik. :)

bschuit: Re: Zijn wij moderne slaven? (zo aug 18, 2013 7:45 pm)

't is ook volkomen flauwekul... De enige ketenen die de mensen belemmerd is de heilige consumptie... Ik denk dat 95% van de mensen te laf zijn om hun vrijheid te nemen,, want dat gaat ten koste van de flat-screen, de twee auto,s , de drie vakanties, en misschien wel de grootste drempel, wat zullen de andere mensen (familie,kennissen) er wel niet van vinden.... Tja,heeft niks met (moderne) slavernij te maken, tenzij je het gijzelen door het geassimileerde gedrag van de meeste burgers als slavernij betiteld...

Agamemnon: Re: Zijn wij moderne slaven? (zo aug 18, 2013 9:02 pm)


't is ook volkomen flauwekul... De enige ketenen die de mensen belemmerd is de heilige consumptie... Ik denk dat 95% van de mensen te laf zijn om hun vrijheid te nemen,, want dat gaat ten koste van de flat-screen, de twee auto,s , de drie vakanties, en misschien wel de grootste drempel, wat zullen de andere mensen (familie,kennissen) er wel niet van vinden.... Tja,heeft niks met (moderne) slavernij te maken, tenzij je het gijzelen door het geassimileerde gedrag van de meeste burgers als slavernij betiteld...

Mooie post. Mijns inziens de spijker op z'n kop.

vuggie: Re: Zijn wij moderne slaven? (zo aug 18, 2013 10:11 pm)



't is ook volkomen flauwekul... De enige ketenen die de mensen belemmerd is de heilige consumptie... Ik denk dat 95% van de mensen te laf zijn om hun vrijheid te nemen,, want dat gaat ten koste van de flat-screen, de twee auto,s , de drie vakanties, en misschien wel de grootste drempel, wat zullen de andere mensen (familie,kennissen) er wel niet van vinden.... Tja,heeft niks met (moderne) slavernij te maken, tenzij je het gijzelen door het geassimileerde gedrag van de meeste burgers als slavernij betiteld...

Mooie post. Mijns inziens de spijker op z'n kop.
Inderdaad, vrijheid bestaat in de geest.


 [1]   [2]   [3]